PARA ARZI SÜRECİ

Para arzı nedir ilk olarak bunu ele almak istiyorum,şunu da belirtmek istiyorum kolay anlaşılabilecek tarzda,örnekler vererek anlatacağım bir konu olacak.

Para arzı; bir ekonomide dönen toplam para miktarıdır.Para arzı sürecinde rol oynayan önemli oyuncular vardır.Bunlar;merkez bankaları,ticari bankalar,mevduat (bankaya para yatırmak) sahipleri ve bankalardan kredi kullananlar.Burada en önemli kurum merkez bankalarıdır.

Merkez bankaları hükümetlerden bağımsız hareket ederler ve ülkenin çıkarlarını da gözetirler.Örneğin;Başbakan kalkıp dese ki faizler artacak merkez bankası başkanı  hükümete göre hareket etmek zorunda değildir.Hatta etmez bile.

PARA ARZI ARTARSA-AZALIRSA NE OLUR?

Bu konuya mikro bazda yaklaşacağım.Öncelikle para arzını arttıralım.Yani piyasadaki ya da ekonomideki dönen para miktarı artıyor,ne gibi sonuçlar doğurur?

Burada ceteris-paribus kuralı önem arz ediyor,Diğer her şey sabit iken .

Firma-hanehalkı ilişkisini göz önüne alacak olursam;

Para Arzı Artarsa;Ekonomi bi kere canlanacak.Tüketicilerin alım gücü artacak,gelirleri artacak ve daha çok mal almak isteyecekler,buna bağlı olarak üreticilerde daha çok mal satmak,daha çok üretmek isteyecekler,daha çok üretmek için ya emek ya da teknoloji satın alacaklar,bu sebeple istihdam da artacak,fakat bununla beraber enflasyonda artacak (şöyle düşünün;sepette elma,armut ve nar var.elmanın,armudun ve narın fiyatı 2 tl,tüketicilerin gelirleri arttığı için,mallara da talep artacak ve üreticilerde ilk başta talebi karşılayamadıkları için o malların fiyatları da artacak).Fakat dediğim gibi burada diğer her şey sabit olduğu kuralı geçerli,yani eğer bu kural geçerli olmasaydı tüketiciler şöyle düşünebilirlerdi.Benim gelirim arttı ben bunu yastık altı yapıyım ve faizler arttığında bunu tasarruf olarak kullanabilir ve bankaya paramı yatırırım(ve buradanda anlaşılacağı üzere para arzı artarsa faizler azalır.),ya da beklentiler farklı olabilir.Şöyle ki mallara olan talebi üreticiler karşıladığı zaman fiyatlar düşecek ve ben o zaman alırım mal,diyebilir tüketiciler.

Para Arzı Azalırsa;Ekonomideki para miktarı bi kere daralacak.Tüketicilerin alım gücü düşecek ve daha az mal alacaklar,mallara olan talep azalacak,İnsanlar daha çok tasarruf yapacaklar,ve faizlerin arttığını buradan anlayabilirsiniz.İnsanlar yiyeceklerinden ya da giyeceklerinden kısacaklardır.Bunu gören üretici ise daha az üretecek ve insanları işten çıkartacak,böylelikle işsizlik olacak.Üreticiler daha kalitesiz mallar üretip daha ucuza satacaklar ve böylece enflasyon azalmış olacak.

MORTGAGE KRİZİ

Amerikada Başkan Bush zamanında başlatılan bir emlak projesiydi.İlk başlarda çok fazla kriz getireceği bilinemezdi,fakat o kadar çok konut yapıldı ki Amerika da,gereğinden fazlası da yapıldı.Çok fazla yabancı yatırımcı da bu piyasaya girdiler.Lehman Brothers’a yatırılan mevduatlar o kadar büyük seviyedeydi ki,ben şöyle düşündüm faizler düşük olduğu için yabancı yatırımcı gelip rahatlıkla yatırım yapıyor,Lehman brothers’ta bu şirketlerin paralarıyla konut almış olabilir hemde o kadar çok ki ya da kendisi yatırım yaparak konut ihalelerine girerek konutları kendi yaptırmış olabilir.Ve ilk başlarda güzel giden işlerdi bunlar,çünkü enflasyon da tavan yapmıştı.Bi bakıma FED hükümetle işbirliği içindeydi,Ülkenin refahı için belki de herkesin konut sahibi olması gerekiyordu bilinmez,ve evet herkes konut sahibi olmuştu peki neden hala konut yapmaya devam edildi.Konut yapılmaya devam ediliyor fakat alacaklı bulunamıyor ve böylece bi konut balonu oluşuyordu. daha sonra FED Para arzını daralttı,enflasyon düştü konutlar daha da çok ucuzladı,enflasyon yüksekken belki bir konut 300.000 dolar ise enflasyon düşünce bir anda evlerin fiyatları da düştü,faizler arttı ve böylece yabancı yatırımcılarda yavaş yavaş mevduatlarını çekmeye başladılar ve böylece Lehman Brothers’ın sonu hazırlanmış oldu.Normalde milyar dolarlar versen o zamanlarda Lehman Brothers’ı alamazdın,2007 deki krizde İngiliz şirket Barclays Lehman’ı hemen hemen 1 milyon dolara aldı,ne kadar acı dimi.